Đệ Nhất Chính Cẩm Đới

Đăng lúc: 13:59:35 28/09/2017 (GMT+7)

Đệ nhất chính từ Cẩm Đới (tức đền thờ chính của Tô Hiến Thành) trước năm 1945 thuộc làng Cẩm Đới, tổng Trung Bạn, huyện Tống Sơn, phủ Hà Trung, còn hiện nay thuộc làng Chánh Lộc, xã Hà Giang, huyện Hà Trung.


Theo bản thần phả Tô Đại Liêu (tức Tô Hiến Thành) – bản chính của Bộ lễ quốc gia, do Đong Các Đại học sĩ Nguyễn Bính saonj vào năm 1572 (niên hiệu Hồng Phúc năm thứ nhất, đời vua Lê Anh Tông) thì ngay từ lúc Tô Hiến Thành còn đang sống và làm quan ở triều đình nhà Lý, vì cảm công đức cao dầy của ông mà nhân dân khắp nơi đã tự lập nên đền thờ để thờ sông ông, và đó cũng là đền thờ ông sau khi ông hóa thần. Cũng theo bản thần phả này thì chính Tô Hiến Thành là người đã lấy (chọn) làng Cẩm Đới (tức Chánh Lộc bây giờ) là nơi của thân phụ trước đó làm “đệ nhất chính từ”. Ngoài ra, còn có các thôn ấp khác như Bồ Xuyên, An Thành, Đức Chiêm, Đồng Tuyền, An Nhân (Thạch Thành), Thạch Lỗi, An Đớn (ở Nga Sơn) cũng có đền thờ ông,..
    Sách “Thanh Hóa chư thần lục” – một cuốn sách thống kê các di tích thờ thần thời Nguyễn đã cho biết cụ thể ở Thanh Hóa có tới 72 đền thờ Tô Hiến Thành, trong đó “đệ nhất chính từ Cẩm Đới” là đền quốc tế - nơi thờ chính của Tô Hiến Thành.
    Theo dân địa phương thì bức đại tự trước đây treo ở gian chính của đền thờ cũng ghi là “Đệ nhất chính từ”, còn tên gọi thông thường với một sự kính trọng là “đền chính từ đức thánh Đại Vương Tô Đại Liêu”, hoặc “Đền chính từ Cẩm Đới”.
    Có một điều đặc biệt đáng nói là “Đệ nhất chính từ Cẩm Đới” ngoài việc thờ vị thần chủ yếu là đức thánh Đại Vương Tô Đại Liêu (tức Tô Hiến Thành một đại thần tài đức thời Lý đã có công giúp ba triệu vua ổn định và phát triển đất nước) còn thờ vị thần Tống Thiên quốc sư tức Tống Công Liêu – một nhà địa lý phong thủy kiểu đạo sĩ, người Trung Quốc lánh nạn sang Việt Nam có nhiều việc làm giúp đạo, giúp đời được người đương thời trọng vọng và ca ngợi, khi mất, được Thái Vương Trịnh Kiểm phong tặng tước hiệu là “Tống thiên quốc sư” rồi lại sức cho dân hai huyện Tống Sơn và Nga Sơn nơi nào có đền thờ Tô đại Liêu đều phải rước sắc Tống Thiên quốc sư về cùng thờ. Vì vậy mà từ đó (thế kỷ XVII) trở đi, riêng hai huyện Hà Trung và Nga Sơn, chỗ nào có đền thờ Tô Hiến Thành đều có phối thờ Tống Thiên quốc sư. Đây là hiện tượng khá đặc biệt giúp chúng ta tìm hiểu, nghiên cứu và cắt nghĩa vì sao trên vùng đất Hà Trung – Nga sơn từ thế kỷ XVII trở đi lại trở thành một trung tâm tín ngưỡng đan xen giữa việc thờ thần với đạo giáo và đạo Mẫu một cách thật điển hình. Chính bản thân phả Tô Đại Liêu đã giúp cúng ta hiểu rõ được tiểu sử về gia đình và bản thân của Tô Hiến Thành. Sinh ra và lơn lên trên vùng đất Thanh Đớn (tức Chánh Lộc, Hà Giang, Hà Trung nay), vị đại thần của ba triều vua Lý đã đi vào tâm thức của người dân địa phương như một vị thánh thiêng liêng mà vô cùng gần gũi. Biết bao những việc làm vì dân của vị đại thần triều Lý ấy, dù đã ngót ngàn năm, song vẫn là những kỷ niệm truyền đời và sáng mãi. Vì vậy mà hết đời này đến đời khác, đền “đệ nhất chính từ Cẩm Đới” ngôi đền quốc tế - nơi thờ chính của Tô Hiến Thành lúc nào cũng linh thiêng và ngạt ngào hương khói.
   Theo dân địa phương thì đền thờ Tô Hiến Thành (tức đệ nhất chính từ Cẩm Đới) trước đây có 3 cung rất quy mô (gồm chính tẩm, trung đường và tiền đường). Chính tẩm là nơi “thượng sàng hạ mộ” (có nghĩa là: Dưới là mộ còn trên là nơi để thờ). Trung đường là một kiến trúc kiểu hai tầng 8 mái với những đường nét uốn lượn rất uyển chuyển. Tiền đường gồm 5 gian, hai chái kiểu mái cong mà bên trong là cả một kiến trúc gỗ toàn lim và táu được đục đẽo, chạm khắc rất tinh xảo. Ngoài ra còn có hai dải vũ và cổng nghinh môn. Trước đền là một hồ sen rất rộng. Đền dựa lưng vào núi Cẩm Đới và hướng mặt về phía nam – nơi có con sông Hoạt đi qua. Các ngọn núi ở phía tả, phía hữu hệt như thế long chầu, hổ phục… có thể nói đó là một quần thể kiến trúc nghệ thuật và thắng cảnh khá hoàn chỉnh. Rất tiếc, khu đền mới bị phá từ sau ngày hòa bình lập lại. Giờ đây chỉ còn lại nền móng và một số di vật như cột đá, chân tảng, thềm bậc bằng đá và rất nhiều gạch ngói cổ,…
   Năm 2002, di tích đền thờ Tô Hiến Thành (tức đệ nhất chính từ Cẩm Đới) xã Hà Giang, Hà Trung đã được Nhà nước công nhận. Hiện tại, chính quyền và nhân dân đại phương đang trong quá trình trùng tu khôi phục lại từng bước theo dúng quy mô, hiện trạng xưa. Chắc chắn, trong vài năm tới – nơi thờ chính của Đức đại vương Tô Hiến Thành sẽ hồi sinh và sống mãi trong tâm thức và sự thành kính của nhân dân gần, xa trong và ngoài đại phương của xứ thanh, đất Việt.
 
                                                        -Tuyết Vân trích từ nguồn Dư địa chí Hà Trung-

Bản đồ Huyện Hà Trung

Đăng ký tạm trú