Đình Động Bồng

Đăng lúc: 08:53:54 09/09/2017 (GMT+7)

Đình Động Bồng, xã Hà Tiến, huyện Hà Trung được xây dựng vào đời Vua Gia Long thứ 10 (1812) là một trong những ngôi đình thời Nguyễn chiếm một vị trí quan trọng trong nền kiến trúc cổ xứ Thanh.

 Về nghệ thuật kiến trúc: có thể nói ngoài dáng vẻ hoành tráng về hình thể, không gian mặt bằng có diện tích sử dụng của tòa Đại đình là 480m2 theo hình chữ nhất (-), ngoài ra còn có sân đình 504mvà ao đình là 25000m2. Nó đã cùng với môi trường tự nhiên, với màu sắc của cây và trời, mây và gió, sông và núi làm nên một bộ phận về sự hòa hợp hữu cơ, có ý nghĩa tôn vinh các thành hoàng là những bậc thánh nhân.
 Trên tổng thể đình cấu trúc 5 gian, 2 chái và 36 cột trụ (được làm bằng loại gỗ tứ thiết), được bố trí thành 4 hàng gồm 12 cột lớn (đường kính 0,62m) và 20 cột quân (đường kính 0,60m). Ngoài ra , còn 4 cột ở hai đầu chái nối với cột lớn bằng hệ thống kèo để tạo nên gian trái. Ở mái hiên trước có 4 cột lớn làm bằng đá trắng để đỡ cái kẻ bẩy và tàu lá mái. Những cột đá này được tạo tác tròn có những đường chạm dọc theo chân cột và được đặt trên chân tảng đế vuông. Ở mái hiên sau, để đỡ các đầu kẻ bẩy là các cột trụ vuông xây bằng gạch.
 Kiến trúc đình theo kiểu mái cong, gồm 4 mái. Kiểu thức kiến trúc này làm cho ngôi đình được nâng lên thanh thoát nhẹ nhàng, cảm giác như bay bổng. Đặc biệt, những trang trí trên mái của ngôi đình đã tạo nên cho kiến trúc hòa quyện nhịp nhàng với cây cỏ hoa lá, các con vật trong thế giới thiên nhiên bao quanh. Bốn góc đao của đình uốn cong duyên dáng như một bông hoa tươi tắn. Đóa nào cũng lớn, cánh mềm mại màu sắc rực tươi. Hình tượng con rồng trên các đầu đao cong vút lên, bờm tóc lởm chởm, gợi cảm giác như bay lên rất phù hợp với thế chung của kiến trúc. Lớp ngói mũi hài có hình trang trí ở cả hai mặt xếp chồng lên hài hào đẹp mắt. Trang trí diềm mái được chạm khắc hình chiếc lá ba chẽ, mô típ lá nho. Trên bờ nóc , bờ dải, đầu kìm của mái cong được trang trí các linh vật như hình con sấu, hình đầu rồng…tạo nên sự hòa quện một cách hợp lý làm cho mái đình càng thêm đẹp đẽ.
 Về bố cục, kiến trúc bên trong được chia thành hai phần chính: vì chính là vì kèo mái diêm.
   Kết cấu vì kèo chính gồm 6 vì giống nhau hoàn toàn về kiểu liên kết, chủ yếu là theo lối “chồng rường”. Các con rường nằm ngang được tạo tác giống nhau và được ăn mộng vào những cột trốn. Những cột trốn này được kết hình nghệ thuật hóa thành những hình nậm rượu, chúng chỉ khác nhau về kích thước, to ở phía dưới và nhỏ dần về phía trên theo chiều cao của mái đình.
 Cấu tạo vì kèo là một bộ khung gỗ hình chữ nhật gồm 4 hàng chân cột, hai hàng cột lớn và hai hàng cột quân. Chức năng của cột lớn là để cho quá giang ăn mộng vào hai đầu. Cột cái được làm bằng loại gỗ tứ thiết, kích thước lớn đường kính rộng tới 42cm, hệ thống cột đình còn tương đối nguyên vẹn, to đẹp, hiếm thấy trong hệ thống đình chùa ở khu IV cũ. Còn hai hàng cột quân ở hiên trước và hiên sau liên kết với kẻ bẩy để tạo ra hiên mái ở cả hai phía trước và sau. Riêng ở mái hiên trước, kẻ bẩy vươn qua không gian hiên ăn mộng vào đầu cột quân để cho nghé kẻ thêm phần chắc chắn ở điểm nối giữa xà nách và xà con, tạo cho phần “kẻ nối” ở mái hiên vững chắc hơn.
   Ở bộ vì nóc (mái trên) về cơ bản được cấu trúc hoàn toàn giống nhau về kiểu kết cấu như: các con rường, những cột trốn và quá giang. Kết cấu này chủ yếu theo kiểu “chồng rường”. Trên đầu họng nằm ngang của hai cột lớn là quá giang. Phía trên quá giang là hai cột trốn được kết hình nghệ thuật hóa thành những nậm rượu ăn mộng vào thân quá giang. Ở đầu của những cột trốn này cũng được bổ mộng để gắn câu đầu vào. Liên tiếp là hai câu đầu. Ở đây các con rường không chỉ gác lên nhau qua đấu mà còn được liên kết bởi các trụ trốn. Các trụ trốn ăn mộng xuyên qua đầu các con rường, vươn lên đỡ hoành mái. Phần chân của các trụ trốn mang tư cách đấu để kê cao các con rường. Con rường trên cùng ngắn nhất là nơi đứng chân của một trụ trốn chống thẳng vào thượng lương. Để nối các vì kèo lại với nhau trong một tổng thể thống nhất của một ngôi đình là hệ thống các hàng xà dọc.
 Nhìn chung, trên một vì kèo, kết cấu kiến trúc tuân theo một quy luật đăng đối. Tuy nhiên, trong một chừng mực nào đó chưa phải là tuyệt đối trong sự biến thể của hệ thống vì nóc “kiểu chồng rường”. Ngoài tính chất tạo sự vui mắt mang tính nghệ thuật mà các trụ trốn được tạo tác theo hình nậm rượu với cả một hệ thống trụ trốn cao, thấp, to nhỏ nối nhau thì chúng còn chứa đựng một sự khỏe mạnh chắc chắn để phối hợp với những yếu tố khác nhau trong một bộ vì nóc…tạo nên sự mở rộng không gian sử dụng của kiến trúc ngôi đình.
 Cũng xuất phát từ yêu cầu mở rộng lòng công trình, ngoài bộ vì chính lực trên bốn cột cái, còn hai bộ vì nữa đứng lực lên cột trốn đặt chân ở xà đùi. (xà chính chạy sang hai phía đầu nhà). Vì này chỉ cách vì chính 0,70m. Như thế, bình thường các “kẻ góc” chạy thẳng đến đầu cột cái thì kết cấu này lại chạy về đầu cột trốn để tạo thành 2 gian chái ở hai đầu đình (thường gọi là mái diêm). Kết cấu này đã tạo nên góc mái cong của ngôi đình theo dụng ý của tác giả công trình.
   Đình Động Bồng – một công trình tiêu biểu cho thức kiến trúc thời Nguyễn – một phần quan trọng trong đồ án của nghệ nhân ngày xưa tạo nên, nhưng phần còn lại là do sức đóng góp của điêu khắc ở trên các mặt tiền, mặt hậu, đặc biệt là kiểu liên kết vì kèo điển hình trong một cảnh quan làng mạc, sông núi đã góp phần quan trọng nâng cao hiệu quả bố trí không gian bên trong và kết cấu hình khối bên ngoài của công trình lên tầm cao về tư tưởng.
 
                                                        -Tuyết Vân trích từ nguồn Dư địa chí Hà Trung-

Bản đồ Huyện Hà Trung

Đăng ký tạm trú