Đình Quan Chiêm

Đăng lúc: 13:59:35 28/09/2017 (GMT+7)

Ở làng Quan Chiêm (còn gọi là Kẻ Đản), thời Nguyễn thuộc tổng Trung Bạn, huyện Tống Sơn, phủ Hà Trung, nay là xã Hà Giang, huyện Hà Trung. Đình thờ thành hoàng là Tống Quốc Sư (Tống Lưu Công). Ông là một nhà địa lý người Tàu chạy sang đất Việt lánh nạn và lập aapsowr vùng đất Bản Đản – thuộc xã Hà Giang ngày nay.

 Ở làng Quan Chiêm (còn gọi là Kẻ Đản), thời Nguyễn thuộc tổng Trung Bạn, huyện Tống Sơn, phủ Hà Trung, nay là xã Hà Giang, huyện Hà Trung. Đình thờ thành hoàng là Tống Quốc Sư (Tống Lưu Công). Ông là một nhà địa lý người Tàu chạy sang đất Việt lánh nạn và lập aapsowr vùng đất Bản Đản – thuộc xã Hà Giang ngày nay.
Đình được khởi công xây dựng vào ngày 27 tháng 9 năm Bính Dần, đời vua Gia Long thứ 6 (1806), đến tháng 2 năm Đinh Mão (1807) thì hoàn thành. Năm 1927, đời vua Bảo Đại đình được nâng cao thêm một mét do thế đất dựng đình trũng. Quanh khuôn viên đình có nhiều cây lưu niên làm cho công trình hòa nhập với thiên nhiên mà vẫn nổi trội bởi bộ mái cong xòe rộng, kéo dài, lan xuống thấp. Phía trước sân đình là ao đình được thả hoa súng. Liền kề với ao là giếng đình – nơi người dân làng Quan Chiêm thường lấy nước để phục vụ cho những ngày tế lễ. Cổng Nghinh Môn đình đã bị phá, chỉ còn dấu tích nền móng cũ.
Trong sân không có tả - hữu vu và tiền tế, sự chú ý tập trung vào tòa Đại Đình và Hậu Cung phía sau (Hậu cung đã bị phá) đã tạo nên không gian kiến trúc ngôi đình theo kiểu chữ đinh (J). Tòa Đại Đình có kiến trúc 5 gian, 2 chái với tổng diện tích là 472m2, có 32 cột, 12 cột lớn (đường kính 1,90m), 20 cột quân (đường kính 1,60m). Lối cấu trúc này ổn định mà luôn đổi mới tùy theo góc quan sát của mỗi người, các hoa đao nhấp nhô như cánh sóng. Kiểu thức này thường thấy ở những ngôi đình lớn ở đồng bằng và trung du Bắc Bộ nước ta, nó đã tạo cho kiến trúc “mở” ngay cả khi “đóng” còn ở đây thì nó bề thế, hoành tráng. Các bờ nóc, bờ dải, được gắn gạch rỗng hoa chanh chắc khỏe mà duyên dáng.
Tòa Đại Đình từ gian giữa tỏa sang hai bên cho đến gian hồi, kích thước gian cứ thu hẹp dần, do đó nhìn trực diện tòa đại đình như bị hút dần về hai đầu làm tôn không gian thiêng ở giữa. Nhìn từ hồi thấy mỗi vì 6 hàng chân cột, tạo nên 5 khoang, từ khoang giữa ra hiên có 3 khoảng cách. Điều thấy ngay và cũng là nét riêng của đình Quan Chiêm là cột đình chừng 10 cm, như thể từ trên lan xuống và tỏa ra không hạn định, làm cho tòa nhà thêm cững chắc, hạn chế sự phá họa của gió bão.
Kết cấu vì kèo của Đình Quan Chiêm là biến thể của kiểu kết cấu theo lối “chồng rường kẻ bẩy” – một loại hình kết cấu điển hình của bộ khung gỗ trong các đình, chùa thế kỷ XIX. Ở đây trong 6 bộ vì kèo được tạo tác giống nhau và được ăn mộng vào những trụ đứng. Những trụ đứng này cũng được tạo tác giống như chiếc “nậm rượu”, chúng chỉ khác nhau ở kích thước, lớn ở dưới và nhỏ dần về phía trên nóc.
Quan sát một vì kèo chúng ta thấy phía trên quá giang là hai đấu trụ được tạo tác theo kiểu hình “nậm rượu” được ăn mộng vào thân qua giang. Phía trên đấu trụ được bổ mộng ở giữa câu đầu (hàng thứ hai từ trên xuống) để gắn con rường ngang vào. Con rường ngang này vừa làm nhiệm vụ đỡ mái ở cả trước và sau, vừa đỡ thượng lương. Để nối các vì kèo với nhau là hệ thống các hàng xà dọc. Hàng xà dọc nằm dưới quá giang trong tổng số 6 vì có 10 chiếc. Hàng xà nằm ngang với quá giang cũng gồm 10 chiếc. Phía trên sát mái là các hàng xà làm nhiệm vụ như các hoành tải cũng có 10 chiếc.
Từ cột quân ra hiện là những đầu kẻ bẩy nhưng do cả hai đều có cột đỡ nên mang hình thức kẻ hiên.
Nhìn chung, trên mỗi vì kèo, kết cấu kiến trúc được tuân theo một quy luật đăng đối. Những đấu trụ được tạo tác hình những chiếc “nậm rượu” ngoài tính chất tạo sự vui mắt mang tính nghệ thuật, những đấu trụ này còn chứa đựng một sự khỏe mạnh, chắc chắn, cùng với những mảnh điêu khắc khác…tạo nên sự bề thế, uyển chuyển của toàn bộ không gian kiến trúc ngôi đình.
Hội Đình Quan Chiêm là một hội lớn trong vùng, vì thế từ lâu Đình Quan Chiêm ngoài ý nghĩa hội đình, nó cũng được xem là Đình Cả trong hệ thống “Đình huyện Tống” của xứ Thanh, bởi quy mô cấu trúc to lớn và bề thế của nó.
                                                  -Tuyết Vân trích từ nguồn Dư địa chí Hà Trung-

Bản đồ Huyện Hà Trung

Đăng ký tạm trú