Đình Trung

Đăng lúc: 13:59:35 28/09/2017 (GMT+7)

Đình Trung thuộc thôn Đình Trung, xã Hà Yên, huyện Hà Trung. Tên gọi đình là gọi theo tên làng được sử sách nhắc đến từ thế kỷ XIX. Đình thờ thành hoang Tô Hiến Thành, một danh nhân lịch sử của đất nước ở thế kỷ XII, triều Lý.

 
Do các nguồn tài liệu ghi chép bị thất lạc, vì thế việc xác định niên đại dựng đình còn phải tiếp tục nghiên cứu và bổ sung. Tuy nhiên, căn cứ niên đại hưng tạo trên thượng lương, chúng ta biết ngôi đình có giá trị lớn về kiến trúc nghệ thuật của Thanh Hóa hiện tại.
Toàn bộ phần kiến trúc chính của dìnhđược cấu tạo theo lối chữ nhất (-). Gồm 5 gian (3 gian, 2 chái), với 4 vì kèo được kết cấu theo kiểu “chồng rường kẻ bẩy”. Tổng quát phần khung nhà có 8 cột cái và 12 cột quân. Phía trên có 8 xà đại và phía dưới có 4 xà, 14 đường hoành sát mái. Cấu tạo ở mỗi bộ vì nóc được kết cấu bởi câu đầu ăn mộng vào hai đầu cột cái và được nằm trên đầu dư chạm rồng ở họng cột. Phía trên câu đầu là hai cột trốn đứng trên đấu vuông thót đáy. Các con rường đỡ hoành tải trên vì kèo ngắn dần về phía thượng lương (gồm 5 con rường). Con rường trên cùng đội thượng lương qua một đấu nhỏ. Kết cấu của bốn vì kèo cơ bản giống nhau về kiểu liên kết , chúng chỉ khác nhau ở những mảnh chạm khắc trên mỗi vì.
Cấu tạo khung gỗ của mái diêm (cùng với 2 mái lớn tạo thành góc cong của 4 mái) phía trong được bắt đầu từ đầu cột trốn của mái diêm. Cột trốn này được nằm trên xà góc của mái diêm chạy ra nằm gác đầu trên tường vỉ có độ cao và song song với cột cái. Từ đầu cột trốn là một kẻ cong chạy xuống ăn mộng vào góc tường vỉ và tường đốc để tạo thành góc mái cong.
Ở cả mái trước và mái sau đều có kết cấu như vậy. Điểm khởi đầu của mái diêm cũng là một câu đầu được nằm trên cột trốn, dưới là đầu dư. Từ câu đầu của mái diêm trở xuống là hệ thống các con rường được kết cấu từ nhỏ đến lớn theo thứ tự từ trên xuống (gồm 5 con rường), đỡ các hành tải nằm ngang ở mái diêm để tạo thành mái.
Kiểu kết cấu khung gỗ này chúng ta thường thấy ở các công trình kiến trúc đình, chùa trong các thế kỷ XVII, XVIII.
Về nghệ thuật trang trí: ngoài tạo hình bản thân kiến trúc, bố cục tổng thể, hình khối, không gian kiến trúc, xử lý đường nét và góc cạnh các công trình ở Đình Trung, người thợ chạm khắc còn sử dụng các điêu khắc gỗ tượng tròn, kỹ thuật chạm bong… nhằm mục đích làm tăng giá trị nghệ thuật và phục vụ nội dung, tính chất tư tưởng của công trình.
Có thể thấy, trong tất cả các con rường của 4 bộ vì kèo đều chạm khắc hình lá cúc cách điệu. Các đầu dư nằm dưới câu đầu và vì kèo mái diêm (gồm 12 đầu dư), đều được chạm đầu rồng. Những con rồng này trán dô, mắt lồi, mõm ngắn, từ mang và cổ bay ra những đao mảnh lượn sóng chạy đều về phía sau (12 đầu rồng này được chạm khắc giống nhau).
Ngoài những bộ phận trong kiến trúc được chạm khắc tỷ mỉ, đẹp, với đề tài hình rồng trên các câu đầu, đầu dư, các kẻ bẩy ngoài hiên, lá cúc các điệu trên các con rường thì các bộ phận ngoài kiến trúc trong việc trang trí còn được chạm các bức cây cỏ, hoa lá, rồng, voi, ngựa, hươu, gà, phượng và một số con vật khác được gắn vào các vị trí chủ yếu trên các cốn mê và ván lá đề. Đặc biệt, ở Đình Trung tất cả các bức cốn mê đều được chạm khắc đề tài tứ linh (long, ly, quy, phượng); tứ quý (mai, lan, cúc, trúc), lá lật, chim sẻ đậu trong hoa sen mãi khai mây lửa… tất cả được chạm khắc tỷ mỉ, trau chuốt với một kỹ thuật chạm bong nổi cao, phù hợp cùng kết cấu kiến trúc đem lại cảm giác mức độ, thanh mảnh của toàn bộ nội thất tòa nhà. Ở khoảng giữa cốn mê tiếp giáp với cột lớn và xà nách là một bức ván được chạm khắc hai ngôi nhà hình tháp nấp bóng dưới tán cây mai. Trên bức cốn mê, mật độ chạm khắc dầy đặc cả hai mặt. Ngoài ra còn 4 bức ở hai mái diêm cũng được chạm bong như thế.
Nhìn chung, trong các mảng chạm khắc của toàn bộ ngôi đình ta thấy ở đây sự hội tụ của một bút pháp điêu luyện mà ở đó mỗi vì được trang trí tuân thủ theo một quy luật đăng đối. Đề tài rồng, phượng, hươu, nai, cá chép… là những đề tài có phong cách thời Lê Mạt như thời Vĩnh Hựu (1735 – 1739) và thời Cảnh Hưng (1740 -1786).
Qua bố cục và các nét chạm khắc ở Đình Trung nổi bật nhất vẫn là tính hiện thực mà đặc điểm rõ nét giữa kết cấu kiến trúc và nghệ thuật trang trí có mối liên hệ thật hài hòa và trọn vẹn. Tính thống nhất ở đây được thể hiện ở toàn cục và cả những chi tiết. Ví dụ, ở tất cả các vị trí tương ứng trên kiến trúc đều được chạm khắc những bố cục như nhau và những đề tài giống nhau. Các con rồng được miêu tả với tư thế khác nhau, con thì như đang luồn từ bên kia sang, mới thò một cái đầu và cái cổ, con thì như đang thu mình lại (trên một bức cốn mê như vậy có đến 12 con rồng).
 Có thể thấy, các đề tài mà hình thức trang trí mang một nội dung nghệ thuật bình dị đã làm tôn thêm cái vẻ đẹp hoàn chỉnh của toàn bộ không gian kiến trúc Đình Trung. Quy mô kiến trúc và nghệ thuật điêu khắc ở Đình Trung là một công trình tiêu biểu của nghệ thuật kiến trúc thời Lê mạy ở Thanh Hóa. Nó cần được gìn giữ, bảo vệ và nghiên cứu trên nhiều phương diện.
 
                                                  -Tuyết Vân trích từ nguồn Dư địa chí Hà Trung-

Bản đồ Huyện Hà Trung

Đăng ký tạm trú